سوداګرۍ او صادرات زیات شوي، خو افغانستان لا هم له وارداتو سره تړلی دی. ولې؟

 

په داسې حال کې چې د افغانستان د سوداګرۍ شمېرې د ودې ښکارندویي کوي، خو هېواد لا هم له وارداتو سره په کلکه تړلی دی او د سوداګرۍ لوی کسر يې یوه جدي ننګونه پاتې ده. سوداګرۍ او صادرات زیات شوي، خو افغانستان لا هم له وارداتو سره تړلی دی؛ دا هغه حقیقت دی چې د هېواد د اقتصادي پرمختګ پر لاره یو ستر خنډ دی.

د سوداګرۍ شمېرې څه وايي؟

د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، افغانستان په تېر کال کې د ۱۳.۹ میلیارده ډالرو بهرنۍ سوداګرۍ ثبت کړې، چې د تېر کال په پرتله ۶.۴ سلنه وده ښيي. صادرات هم ۰.۹ سلنه زیات شوي او ۱.۷ میلیارده ډالرو ته رسېدلي دي .

خو د دې ودې سره سره، د وارداتو کچه لا هم ډېره لوړه ده. د افغانستان د سوداګرۍ تشه (د وارداتو او صادراتو توپیر) لا هم یوه جدي ستونزه ده .

ولې افغانستان له وارداتو نشي خلاصېدای؟

د دې پېښې تر شا څو مهم لاملونه دي:

۱. د تولید نشتوالی: افغانستان لا هم یو مصرفي اقتصاد دی. د هېواد د تولیدي بنسټونو کمزوري او د کورنیو تولیداتو نشتوالی هېواد اړ باسي چې له بهر څخه ډېری اړین توکي وارد کړي. د نړیوال سوداګرۍ او پراختیا سازمان د معلوماتو له مخې، ۹۵.۲ سلنه صادرات يې له لومړنیو توکو (کرنیزو محصولاتو، ډبرو سکرو او کاني موادو) جوړ شوي، چې اقتصاد يې د نړیوالو بیو د بدلونونو په وړاندې زیانمن کړی دی .

۲. د سوداګرۍ جوړښت: د صادراتو تنوع کم دی. د هېواد صادرات په عمده توګه تازه او وچې مېوې، ډبرو سکاره او نور لومړني توکي دي، په داسې حال کې چې واردات یې انرژي، خوراکي توکي او صنعتي توکي دي .

۳. د لارو بدلون: د پاکستان سره د پولو تکراري تړل کېدو او سیاسي فشارونو افغانستان اړ کړی چې د سوداګرۍ لارې بدلې کړي. اوس مهال ایران، ازبکستان او ترکمنستان د افغانستان مهم سوداګریز شریکان ګرځېدلي دي . د بېلګې په توګه، د پاکستان له لارې سوداګرۍ له ۵۳ سلنې څخه راټیټه شوې، په داسې حال کې چې له ایران سره سوداګرۍ ۸۴ سلنه زیاته شوې .

Afghanistan, Uzbekistan sign 22 agreements worth more than $200mn

Afghanistan and Uzbekistan signed 22 trade agreements worth more than $200mn during a bilateral business forum in Kabul, as both sides reaffirmed their ambition to increase annual trade turnover to $5bn.

👉… pic.twitter.com/3hJZ0knaVt

— Daryo | Central Asia & Afghanistan (@DaryoEng) July 29, 2026

د دې وضعیت پایلې

که وضعیت همداسې دوام وکړي، نو د سوداګرۍ لوی کسر به د افغانۍ پر ارزښت، د بیو د لوړېدو او د هېواد د ټولیز اقتصادي ثبات منفي اغېز وکړي . د اقتصادي شنونکو په وینا، تر هغه چې کورنی تولید د خلکو اړتیاوې ونه پوره کړي، هېواد به له وارداتو سره تړلی پاتې شي .

پوښتنه دا ده چې ایا د صادراتو د زیاتولو او د وارداتو د کمولو لپاره به عملي ګامونه پورته شي؟ که د کورنیو تولیداتو، کرنې او صنعت ملاتړ وشي او د سوداګرۍ لارې لا پراخې شي، نو افغانستان کولای شي له دې جدي ستونزې څخه خلاصون ومومي.

FAQs

پوښتنه: د افغانستان د سوداګرۍ تشه څومره ده؟

ځواب: د نړیوال بانک د معلوماتو له مخې، د افغانستان د سوداګرۍ تشه (واردات منفي صادرات) میلیاردونو ډالرو ته رسېږي چې د هېواد د ناخالصو عوایدو یوه لویه برخه جوړوي .

پوښتنه: د افغانستان مهم صادراتي توکي کوم دي؟

ځواب: افغانستان په عمده توګه تازه او وچې مېوې (انګور، انار، کشمش)، ډبرو سکاره، زعفران او نور لومړني کرنیز او کاني توکي صادروي .

پوښتنه: د افغانستان ترټولو لوی سوداګریز شریکان کوم هېوادونه دي؟

ځواب: په دې وروستیو کې ایران د افغانستان ترټولو لوی سوداګریز شریک ګرځېدلی، ورپسې ازبکستان، ترکمنستان، هند، چین او متحده عربي امارات دي. هند د افغان صادراتو ترټولو لوی بازار دی .

پوښتنه: د پاکستان سره د پولو تړل کېدل څنګه پر سوداګرۍ اغېز کوي؟

ځواب: د پاکستان سره د پولو تکراري تړل کېدل افغان سوداګرۍ ته میلیونونه ډالر زیان اړوي. دا ستونزه افغانستان اړ کړی چې د ایران او مرکزي آسیا له لارې نويې سوداګریزې لارې ولټوي .